Dzieje partyzantki na Górnym Śląsku

Dzieje Partyzantki na Śląsku lata: 1939-1946  cz.1
 „Narodziny Ruchu Oporu”
 Jakub Niczpan-Krajewski 

 Praktycznie od początku wojny na Śląsku zaczęły powstawać pojedyncze ugrupowania sabotażystów oraz partyzantów skupione wokół byłych powstańców, żołnierzy oraz harcerzy.   
Dziś niestety nie skupimy się na historii tych ludzi. Opisywanie działań całkowicie autonomicznych od siebie grup, jest nie do pomieszczenia w krótkim opracowaniu oraz całkowicie wybiłoby nas od wydarzeń jakie działy się już na wyższym stopniu organizacji. Od jesieni 1939 roku w okolicach konurbacji katowickiej działały zorganizowane grupy konspiracyjne. Pionierem była założona w Krakowie Organizacja Orła Białego (dla uproszczenia nazywana dalej OOB) podlegająca Służbie Zwycięstwu Polsce. By rozprzestrzeniać swoją działalność, sztab OOB rozpoczął wysyłanie emisariuszy, wysłanników po okolicznych terenach. Jednym z nich był kpt. Ryszard Margosz „Brzoza” wysłany do Zagłębia Dąbrowskiego, gdzie zaczął tworzyć Okrąg Śląski OOB. Dodatkowo możemy tutaj zauważyć pierwsze rozbieżności w poprawnym postrzeganiu Górnego Śląska. 

Organizacja Orła Białego wysłała swoich emisariuszy również na tereny Rybnika, Cieszyna oraz do Katowic. Duża część wysłanników została jednak aresztowana, przez co porażką okazały się próby tworzenia organizacji np. w Katowicach. Pierwsze Struktury siatki konspiracyjnej na Śląsku stworzone przez OOB przetrwały do lutego roku 1940 i stały się podwalinami działania Związkowi Walki Zbrojnej (ZWZ) pod który organizacja ta została podporzadkowana. Jednocześnie z działaniem OOB funkcjonowała również jeszcze jedna istotna organizacja. Została nazwana Polską Organizacją Partyzancką i skupiała wokół siebie żołnierzy II Oddziału WP, na czele z por. Józefem Karolem. Już od września 1939 przeprowadzała liczne akcje sabotażowe. POP podobnie jak Organizacja Orła Białego podporządkował się SZP, która jak już powiedzieliśmy, w lutym roku 1940 została wcielona do ZWZ.

Tym sposobem zamknęliśmy pewien rozdział, w którym to najistotniejsze organizacje konspiracyjne na terenach Śląska wspólnie znalazły się pod komendą ZWZ. Komendantem Okręgu Śląskiego (Podlegającemu jeszcze Okręgowi Krakowskiemu) został wspomniany już Józef Karol. Podczas swojego dowództwa nad okręgiem skutecznie przyłączył kilka innych mniejszych grup do ZWZ - wspomniane już małe ugrupowania harcerzy i żołnierzy. Znacząco rozbudował też jego odnogi w poszczególnych powiatach i podzielił go na pion sabotażowy i wywiadowczy. Zginął w sierpniu roku 1940 w jednej z akcji, podczas której doszło do walk z Niemcami. Jego następca nie pozostał zbyt długo na stanowisku. Został aresztowany zaledwie po kilku miesiącach, w grudniu 1940 roku. Aresztowanie to było pierwszym znaczącym, ale chwilowym upadkiem konspiracji. Rozpoczęto serie masowych aresztowań wśród członków. Po tym incydencie działalność związku na tych terenach praktycznie zamarła. Okres takiej stagnacji trwał do początków wiosny 1941 roku, kiedy po rozbiciu struktury Okręgu Krakowskiego, wcześniej podległy mu Śląsk wraz z przyłączonymi fragmentami Małopolski, przeszedł pod bezpośrednią Komendę dowództwa w Warszawie. 

Przekształcony w ten sposób Okręg Śląski skutecznie działał pod komendą ZWZ aż do lutego kolejnego roku. Wtedy po zmianach w strukturze podziemia w Polsce, Związek Walki Zbrojnej przekształcił się w Armię Krajową. Okręg GOP-u, już jako AK, został poddany kolejnemu wielkiemu wyzwaniu, jakim była fala aresztowań. Doprowadziła do praktycznego rozgromienia Inspektoratu Sosnowieckiego oraz znaczącego osłabienia Inspektoratu Katowickiego. 

Moment ten był niezwykle dotkliwym ciosem dla Armii Krajowej doprowadzając też do istotnych zmian w strukturze Armii Krajowej na tych terenach. Ten moment uznaję za odpowiedni do skończenia pierwszej części artykułu. Już za niedługo będę omawiał historię kolejnego komendanta Okręgu Śląskiego, który zdołał przełamać tą nieszczęśliwą passe wypadków. 

Dziękuję wszystkim za poświęconą uwagę i zapraszam do kolejnych artykułów z tej serii już w najbliższym czasie! 🫡

Jakub Niczpan-Krajewski

Podobŏ Ci się naszŏ działalność❓
Spōmōż nŏs: https://buycoffee.to/bombony :))

Dzięki Twojej darowiźnie pozwalasz nam na dalszą realizację wystaw tematycznych ✅ i innych aktywności na rzecz Górnego Śląska 💛💙